Ponedjeljak, 20. Maja 2024.
Tuzlanski.ba logo

Znate li šta su zombi požari? Sve su češći, a evo kako nastaju…

Preuzmite sliku

Iako su gotovo nevidljivi, zombi požari su 2008. godine na Aljasci progutali skoro 14 hiljada hektara što je čak 38 posto površine koja je te godine spaljena u toj oblasti.

Ekipa vatrogasaca predano gasi šumski požar, a uprkos njihovim naporima, nekada bujnu vegetaciju zamjenjuje – zgarište. A krivac je samo jedna nemarno bačena šibica nakon roštilja na vikendici.

Požari nas najprije muče tokom ljeta kada sunce prži, i svaka varnica u blizini dehidriranog rastinja rađa opasnost od plamene stihije.

Ali to nije jedini scenario. U tajgama Aljaske, Kanade i Sibira vladaju drugačija pravila: umjesto stihija sa početkom i krajem, tamo vatra tinja tokom čitave godine, često ispod radara vatrogasnih službi. Fenomen se zove – zombi požari, piše Klima101.

  • Šta jedan požar čini – zombi požarem?

    Poslije gašenja požara na površini, vatra može, skrivena od očiju ljudi, nastaviti da plamti i to ni manje ni više nego – ispod zemlje. Šume u sjevernim predjelima naše planete, zbog organskog sastava tla, pružaju odgovarajuće uslove da plameni jezici zimuju ispod sloja snijega.

    Kada dođe proljeće i temperatura poraste, snježni prekrivač se topi, a zemljište suši. Tada je moguće ponovno širenje vatri koje su samo naizgled skončale. Zbog ove specifične osobine, ove pojave takođe se nazivaju i požari koji gore tokom zime (overwintering fires), a neki sugerišu još jedan pomalo sablasan pojam – duhovi.

    Prošle godine naučni časopis Nature objavio je studiju o zombi požarima koju su sproveli naučnici iz Holandije i Sjedinjenih Američkih Država. Neuhvatljivost ovih događaja najbolje opisuje to što na samom početku svog rada čak ni istraživači nisu uopšte bili sigurni u postojanje vatrenih duhova.

    Šume u sjevernim predjelima naše planete, zbog organskog sastava tla, pružaju odgovarajuće uslove da plameni jezici zimuju ispod sloja snijega.

    Iako su gotovo nevidljivi, zombi požari su 2008. godine na Aljasci progutali skoro 14 hiljada hektara što je čak 38 posto površine koja je te godine spaljena u toj oblasti. Uprkos nekoliko sličnih ekstremnih situacija, tek 0,8 odsto izgorjele površine u arktičkom krugu, od 2002. do 2018, stradalo zbog vatre koja je prezimila.

  • Ali kako autori analize upozoravaju: klimatska kriza promijeniće situaciju na gore.

    Naime, Arktik se zagrijava četiri puta brže u odnosu na svjetski prosjek, tokom ljeta bilježe se visoke temperature za to podneblje. Vrućine dovode do veće rasprostranjenosti plamenih stihija i njihovog prodiranja u “dubinu”, kao i do dužeg trajanja sezone požara i presušene zemljane podloge koja je lako zapaljiva.

    Globalno zagrijavanje, izazvano ljudskim aktivnostima, tako je već od polarnih regija stvorilo plodno područje za nastanak plamenih stihija. Dodatno zabrinjava to što požari koji tamo bukte zapravo produbljuju problem klimatskih promjena potencijalno više nego vatra u nekoj kontinentalnoj šumi.

    Plamene stihije u arktičkom krugu oslobađaju ogromne količine gasova sa efektom staklene bašte, sjetite se samo vijesti o požarima u Sibiru – razlog toga krije se u zemlji. Npr. navodi se da kada šumski sistemi na Aljasci gore, samo 10 posto emisija ugljenika dolazi od drveća, za ostalih 90 posto je odgovorno tlo.

    Ruski termin tajga označava močvarne borove šume – zimzelena, pretežno četinarska stabla okružena baruštinama ispunjenih mahovinom. Ove šume prostiru se na čak 17 miliona kvadratnih kilometara i zauzimaju 11,5 odsto Zemljinog kopna.

    Šume u arktičkom krugu nalaze se na tresetu ili sličnom zemljištu bogatom ugljenikom, samim tim pri njihovom sagorijevanju ispušta se znatno više štetnih gasova poput ugljen-dioksida (CO2) i metana koji doprinose globalnom zagrijavanju.

    Međunarodni tim istraživača predočio je da je vjerovatnije da se proljetni požari pojave u blizini zgarišta koje je za sobom ostavila prethodna plamena stihija, kao i da se aktiviraju nakon požarne sezone koja je nanijela veću štetu.

    Premda požari koji gore tokom zime imaju udio od tek 0,5 odsto u ukupnim emisijama koje na Aljasci i sjeverozapadnim teritorijama potiču od plamenih stihija, taj zanemarljivi procenat mogao bi da skoči u budućnosti kako se temperatura bude povećavala.

    Očuvanje šuma je ključno

    Kao najveće spremište ugljenika iznad Zemlje, šume skladište ili oslobađaju štetne gasove u zavisnosti od toga kako ih ljudi koriste. Dakle, one su nam inače bitan saveznik na frontu sa klimatskim promjenama, ali ljudskom nepažnjom mogle bi da se izvrgnu u neprijatelja.

    Treba imati u vidu da je očuvanje starijih šumskih ekosistema, poput močvarnih borovih šuma u Sjevernoj Americi i Rusiji, posebno bitno jer veća stabla stabla sa dužim životnim vijekom apsorbuju više CO2.

    Tajge pohranjuju ogromne količine ugljenika, prije svega u tresetištima i močvarama – više nego šume u umjerenom i tropskom pojasu zajedno. Požari nagrizaju njihov karbonski budžet.

    Međunarodni panel za klimatske promjene (IPCC) navodi da će čovječanstvo, u svrhe obuzdavanja budućeg porasta srednje globalne temperature, određeni dio ugljen-dioksida morati da ukloni iz atmosfere. Ali ogromna postrojenja za odstranjivanje CO2 iz vazduha i dalje imaju visoke troškove uklanjanja koji idu i preko 100 dolara za jednu tonu.

    Sa druge strane, odgovorno upravljanje borealnim šumama predstavlja jeftiniji način za smanjenje emisija – procjenjuje se da jedna tona koju upiju ovi šumski kapaciteti košta svega 12 dolara.

    Imajući u vidu prirodu zombi požara koji se javljaju u tajgama, kao i ekspertska upozorenja o njihovom povećanju zbog globalnog zagrijavanja, izgleda da nam bukvalno gori pod nogama, a da mi toga često čak nismo ni svjesni.

    Holandski i američki naučnici su, u sklopu svog istraživanja, razvili algoritam i metode za mapiranje zombi požara koji će pomoći vatrogascima da ih stave pod kontrolu prije nego što se prošire. Ovo je jedno od bitnih sredstava za smanjenje emisija iz borealnih regiona, ali ne treba izgubiti iz vida širu sliku: neophodna je sveobuhvatna zaštita ovih ekosistema zarad usporavanja klimatske krize. (Tuzlanski.ba)

    Tuzlanski.ba možete pratiti i putem aplikacija za Android i iPhone mobilne uređaje

    Ključne riječi: