Istraživači sugerišu da sprječavanje gojaznosti treba provoditi što je ranije moguće u životu.
Nova studija sugeriše da na naše zdravlje tokom života ne utiče samo povećanje tjelesne težine, već i period kada se ti kilogrami nakupe, pri čemu je debljanje u ranoj odrasloj dobi više povezano s rizikom od smrtnosti.
Učesnici kod kojih se gojaznost prvi put razvila između 17. i 29. godine imali su oko 70 posto veće šanse da umru od bilo kojeg uzroka tokom perioda praćenja, u poređenju s onima koji nisu razvili gojaznost do 60. godine.
Studiju je proveo tim sa Univerziteta Lund u Švedskoj, a dizajnirana je da prati težinu tokom vremena umjesto da se oslanja na jedan kratak uvid. Podaci o više od 600.000 ljudi dobijeni su iz postojeće baze podataka, uključujući samo one s najmanje tri zabilježena mjerenja težine između 17. i 60. godine života.
Iako studija ne pokazuje da je rano debljanje bilo direktno odgovorno za smrtne slučajeve, radije nego bilo koji drugi faktor, poznato je da je gojaznost povezana s nizom zdravstvenih problema.
"Najdosljedniji nalaz je da je debljanje u mlađoj dobi povezano s većim rizikom od prerane smrti kasnije u životu, u poređenju s ljudima koji dobiju manje na težini", kaže epidemiologinja Tanja Stocks sa Univerziteta Lund.
Prema istraživačima, moguće je da je provođenje više godina života pod biološkim stresom zbog prekomjerne težine, pri čemu je tijelo pod većim pritiskom i rizikom od trošenja nego što je normalno, razlog za statistiku o ranijim smrtima.
Tim je pratio ukupnu smrtnost i smrtne slučajeve povezane s brojnim stanjima uzrokovanim gojaznošću, uključujući kardiovaskularne bolesti, nekoliko vrsta raka i dijabetes tipa 2.
Početak gojaznosti definisan je kao prvi put kada je zabilježeni indeks tjelesne mase (BMI) dostigao 30 ili više. Korištenje BMI-ja bila je standardna praksa u vrijeme mjerenja težine, iako se definicije gojaznosti danas mijenjaju.
Pored primarnog nalaza o debljanju u ranoj odrasloj dobi, vrijedno je spomenuti još nekoliko asocijacija. Kao što se i očekivalo, oni koji su dobili najviše na težini u bilo kojoj dobi imali su veće šanse da umru tokom perioda studije. Kardiovaskularne bolesti, uključujući srčane i moždane udare, činile su najveći udio u ovim asocijacijama.
"Naši nalazi o većoj smrtnosti od svih uzroka i kardiovaskularnih bolesti povezanih s ranim debljanjem i pojavom gojaznosti sugerišu da bi trajanje gojaznosti, prije nego debljanje u kasnoj odrasloj dobi, moglo biti ključni faktor rizika", pišu istraživači u svom objavljenom radu.
"Dugotrajna izloženost otpornosti na insulin, upalama i hiperkoagulaciji zbog adipocitokina koji se oslobađaju iz masnog tkiva vjerovatno doprinose ovim rizicima."
Smrtni slučajevi od dijabetesa tipa 2 i određenih vrsta raka također su povezani s gojaznošću, ali nekoliko uzroka smrti – uključujući rak mokraćnog mjehura kod muškaraca i rak želuca kod žena – statistički nije pokazalo nikakvu vezu.
Postojale su i razlike između muškaraca i žena.
Kod raka kod žena, povećani rizik od prerane smrti povezan s gojaznošću bio je otprilike isti bez obzira na to kada je došlo do povećanja težine. Ovo sugeriše da je ovdje neki drugi faktor značajniji nego drugdje – možda hormonalne promjene povezane s menopauzom.
"Ako naši nalazi među ženama odražavaju ono što se dešava tokom menopauze, pitanje je šta je starije: koka ili jaje?" kaže epidemiologinja Huyen Le sa Univerziteta Lund.
"Moguće je da hormonalne promjene utiču na težinu, kao i na dob i trajanje tokom kojeg se te promjene dešavaju – te da težina jednostavno odražava ono što se dešava u tijelu."
Ovdje treba spomenuti i ograničenja. Vježbanje i ishrana nisu uzeti u obzir, a mogli su igrati ulogu u stopama smrtnosti koje su istraživači uočili – znamo da su oni također ključni za ukupno zdravlje.
Dodavanje podataka o ovim faktorima moglo bi biti opcija za buduća istraživanja, napominju autori studije, kao i ispitivanje raspodjele masti, što novije definicije gojaznosti čine, te razlikovanje masne i mišićne mase.
S obzirom na veliki broj učesnika i praćenje težine tokom više godina za svakog od njih, istraživači sugerišu da su ovo važni nalazi za javno zdravlje: sprječavanje gojaznosti treba provoditi što je ranije moguće u životu, prenosi Science Alert.
Da se rizik od smrtnosti otkriven ovdje prikaže u brojevima: ako je 10 od svakih 1.000 učesnika bez rane gojaznosti umrlo tokom perioda praćenja, oko 17 od 1.000 umrlo je među grupom koja je rano razvila gojaznost.
"Ne bismo se trebali previše opterećivati tačnim brojkama rizika", kaže Stocks. "Oni su rijetko potpuno precizni, jer na njih utiču, na primjer, faktori uzeti u obzir u studiji i tačnost kojom su mjereni i faktori rizika i ishodi."
"Međutim, važno je prepoznati obrasce, a ova studija šalje važnu poruku donosiocima odluka i političarima."
Istraživanje je objavljeno u časopisu eClinicalMedicine.
